ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΜΑΚΡΟΗΜΕΡΕΥΣΗΣ ΤΗΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑΣ

Ηρόδοτος Ιστορία : Ουρανία 

 [8.144.2] πολλά τε γὰρ καὶ μεγάλα ἐστὶ τὰ διακωλύοντα ταῦτα μὴ ποιέειν μηδ᾽ ἢν ἐθέλωμεν, πρῶτα μὲν καὶ μέγιστα τῶν θεῶν τὰ ἀγάλματα καὶ τὰ οἰκήματα ἐμπεπρησμένα τε καὶ συγκεχωσμένα, τοῖσι ἡμέας ἀναγκαίως ἔχει τιμωρέειν ἐς τὰ μέγιστα μᾶλλον ἤ περ ὁμολογέειν τῷ ταῦτα ἐργασαμένῳ, αὖτις δὲ τὸ Ἑλληνικόν, ἐὸν ὅμαιμόν τε καὶ ὁμόγλωσσον, καὶ θεῶν ἱδρύματά τε κοινὰ καὶ θυσίαι ἤθεά τε ὁμότροπα, τῶν προδότας γενέσθαι Ἀθηναίους οὐκ ἂν εὖ ἔχοι.

  [8.144.2] Γιατί είναι πολλά και μεγάλα αυτά που μας εμποδίζουν να το κάνουμε αυτό, έστω κι αν το θέλαμε, πρώτα πρώτα και πάνω απ᾽ όλα τα αγάλματα και οι ναοί των θεών που πυρπολήθηκαν κι έγιναν ερείπια, που μας υποχρεώνουν να πάρουμε τη μεγαλύτερη εκδίκηση που μπορούμε, και πολύ λιγότερο να συνομολογήσουμε συνθήκες μ᾽ αυτόν που τα έπραξε· και κατόπιν ο ελληνισμός, ένας κόσμος που στις φλέβες του κυλά το ίδιο αίμα και που μιλά την ίδια γλώσσα κι έχει κοινά τα λατρευτικά κέντρα των θεών και θυσίες και συνήθειες ίδιες κι απαράλλαχτες — η προδοσία όλων αυτών θα ήταν αίσχος για τους Αθηναίους.

     Λίγο πριν τη μάχη των Πλαταιών,  οι Σπαρτιάτες φοβόντουσαν ότι οι Αθηναίοι θα συμβιβάζονταν με τους κατά πολύ ισχυρότερους Πέρσες κι έστειλαν στην Αθήνα απεσταλμένους για να το αποτρέψουν. Έγινε συζήτηση στην εκκλησία του δήμου. Εκεί οι Αθηναίοι απάντησαν ότι παραμένουν ασυμβίβαστοι και σύμμαχοι με τους άλλους νότιους Έλληνες. Η φράση αυτή προέρχεται ακριβώς από την απάντηση των Αθηναίων προς τους Σπαρτιάτες.   (Για όποιον θέλει όλο το βιβλίο του Ηρόδοτου στα αρχαία:  http://ae-lib.org.ua/texts-c/herodotus__historiae_8__gr.htm .

    Οι Περσικοί πόλεμοι απασχόλησαν τους Έλληνες επί 10 χρόνια περίπου (490 - 479 π.Χ.). Από τα τέλη του 6ου αι. οι Πέρσες επιχειρούσαν να επεκτείνουν την κυριαρχία τους προς τη Δύση. Δύναμη ανάσχεσης στα επεκτατικά σχέδια των Περσών η ενότητα και αποφασιστικότητα των Ελληνικών πόλεων-κρατών να αντιμετωπίσουν από κοινού τις Περσικές βλέψεις. 

   

 Δόθηκαν τέσσερεις αποφασιστικές μάχες : 

    1η. 490 π.Χ., Μαραθώνας, νίκη των Αθηναίων με την βοήθεια των Πλαταιέων, με σχέδιο του Μιλτιάδη

   2η. 481 π.Χ., Θερμοπύλες - Αρτεμίσιο, δεν κατορθώθηκε η ανακοπή της περσικής προέλασης προς νότιο, η μάχη των Θερμοπυλών τελείωσε με το γνωστό αποτέλεσμα, παράλληλα ο συμμαχικός στόλος Αθηναίων με αρχηγό τον Θεμιστοκλή και Σπαρτιατών με αρχηγό τον Ευρυβιάδη  προσπάθησαν να παρεμποδίσουν την απόβαση του περσικού στρατού, οι στόλοι συγκρούστηκαν στο Αρτεμίσιο το βορειότερο ακρωτήριο της Εύβοιας, χωρίς αποτέλεσμα και για τις δυο πλευρές.

    3η. 480 π.Χ., Σαλαμίνα, ναυμαχία στο θαλάσσιο στενό της Σαλαμίνας, με νικηφόρο αποτέλεσμα εξαιτίας των ευφυών στρατηγικών σχεδίων του Θεμιστοκλή

     4η. 479 π.Χ., η τελική αναμέτρηση, στην ξηρά στις Πλαταιές (βρίσκονταν στα όρια Βοιωτίας και Αττικής), όπου Λακεδαιμόνιοι, Αθηναίοι, Κορίνθιοι, Μεγαρείς, Αιγινήτες, Πλαταιείς και άλλοι με αρχηγό τον βασιλιά της Σπάρτης Παυσανία, έκαμψαν την περσική αντίσταση και υποχρέωσαν σε φυγή τα υπολείμματα των περσικών δυνάμεων. Παράλληλα ο ελληνικός στόλος, με αρχηγούς τον Σπαρτιάτη Λεωτυχίδη και τον Αθηναίο Ξάνθιππο, αντιμετώπισε νικηφόρα στο ακρωτήριο της Μυκάλης (η Μυκάλη είναι χερσόνησος της δυτικής ακτής της Μικράς Ασίας νοτιοανατολικά της Σάμου), τις ναυτικές δυνάμεις των Περσών και πυρπόλησε το στόλο τους. 

    Η απάντηση που έδωσαν οι Αθηναίοι στους Σπαρτιάτες απεσταλμένους εκείνης της κρίσιμης ιστορικής περιόδου, όπως μας τη διασώζει ο πατέρας της ιστοριογραφίας Ηρόδοτος, δίνει το στίγμα της διαφαινόμενης «ισχύος εν τη ενώσει», όταν συνταυτιστούν οι προϋποθέσεις :  του ομόδοξον, ομόγλωσσον, ομότροπον, ομόαιμον. Οι τέσσερεις άξονες όταν αναβαθμιστούν ποιοτικά και γίνουν πραγματική συνείδηση στους πολίτες ως τα μοναδικά πνευματικά όπλα υπεροχής έναντι οποιουδήποτε επίβουλου, τότε τα αποτελέσματα είναι θαυμαστά, γιατί οι κάθε είδους νίκες πρώτα ξεκινούν από το πνεύμα, από την πίστη, από τη θέληση, από την συνταύτιση με τους ομοδόξους, ομογλώσσους, ομοτρόπους και ύστερα παίρνουν σάρκα και οστά στα πεδία όχι μονάχα των μαχών, αλλά και στα διπλωματικά, πολιτικά κ.α. Πράγματι η συμμαχία των ελληνικών πόλεων κρατών, επί τη βάση των τεσσάρων αξόνων, έφερε το νικηφόρο αποτέλεσμα έναντι των Περσών. Όταν όμως υποβαθμιστούν ποιοτικά τότε, έρχεται η παρακμή με  τραγικές συνέπειες, όπως ο μετέπειτα Πελοποννησιακός πόλεμος. 

 

    Ας έρθουμε στην ιστορική περίοδο της Ανατολικής Ελληνόφωνης Ορθόδοξης Χριστιανική Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, το γνωστό περισσότερο με το όνομα Βυζάντιο. Ποια ήταν τα αίτια της μακροημέρευσής του; Οι ιστορικοί συγκλίνουν στα εξής συμπεράσματα :   

 

    1. Η ελληνική γλώσσα, το ομόγλωσσον, κληρονομιά της κλασικής αρχαιότητας αλλά και δημιούργημα των ελληνιστικών βασιλείων του διαδόχου του Μεγάλου Αλεξάνδρου αποτελούσε συνεκτικό κρίκο εκατομμυρίων ανθρώπων ποικίλης φυλετικής, κοινωνικής και θρησκευτικής προέλευσης και εξέφραζε με τον καλύτερο τρόπο την έννοια της πολιτικής συνοχής.  

    2. Η νέα θρησκεία, το ομόδοξον, με τα εσχατολογικά μηνύματα, τον πλούσιο συμβολισμό, τα κηρύγματα για αγάπη, φιλανθρωπία, την οικουμενικότητά της (και όχι την οικουμενιστικότητα που προωθείται στην εποχή μας) να αγκαλιάζει κάθε άνθρωπο, αποτέλεσε ισχυρότατο παράγοντα πνευματικής συνοχής. 

    3. Η ρωμαϊκή προέλευση της κρατικής οργάνωσης αποτέλεσε ουσιαστικό παράγοντα του σχηματισμού των πολιτικών και πολιτειακών θεσμών της Αυτοκρατορίας. 

    4. Συγχώνευση και αφομοίωση των πολιτισμικών παραδόσεων και επιδράσεων του ονομαζόμενου ως «ελληνικού τρόπου» ζωής» όπως εμφανίστηκε στην αρχαία Ελλάδα και συνεχίστηκε κατά την ελληνιστική περίοδο, συγκρότησε μια ενιαία ζωή συνηθειών ,το ομότροπον, κοινή για όλους τους υπηκόους της Αυτοκρατορίας.

   Συνεπώς ο χώρος της Αυτοκρατορίας, χώρος συνάντησης εκατομμυρίων ανθρώπων, σταυροδρόμι δοξασιών, διαφορετικών τρόπων ζωής, κράμα πολιτισμών, μετασχηματίστηκε σε μια ενότητα με ενιαίους πολιτειακούς και πολιτικούς θεσμούς, με κοινή γλώσσα, θρησκεία, με κοινές συνήθειες και τρόπο ζωής, συγκροτώντας μια ενιαία ανθρώπινη κοινότητα, υπό την διακυβέρνηση μιας οικουμενικής μοναρχίας στο πρόσωπο του αυτοκράτορα ως «Χριστώ τω Θεώ Πιστόν Βασιλέα».

    Οι προαναφερθείσες συνθήκες, είχαν ως αποτέλεσμα, από το 306 μ.Χ. που  έγινε αυτοκράτορας ο Μέγας Κωνταντίνος Α' , μέχρι το 1453 ημερομηνία πτώσης της Αυτοκρατορίας με τελευταίο Αυτοκράτορα τον Κωνσταντίνο ΙΑ' Παλαιολόγο, η ζωή της Αυτοκρατορίας να έχει διάρκεια 1147 έτη και συνολικά 92 Αυτοκράτορες.

     Εύλογα τίθεται το ερώτημα, γιατί διακόπηκε η ζωή της Αυτοκρατορίας; Η απάντηση είναι ότι άλλαξαν οι ποιοτικές συνιστώσες που αφορούν το ομόδοξον, ομόγλωσσον, ομότροπον. Όταν χάνεται η οικουμενικότητα της εκκλησίας και γίνεται οικουμενιστικότητα με κορύφωση την από κοινού Θεία Λειτουργιά στη Αγία Σοφία των Ορθοδόξων με τους Λατίνους λίγο πριν από την πτώση, ή μετατρέπεται το πατερικό εκκλησιαστικό φρόνημα σε κοσμικό, όταν εκχυδαΐζεται η γλώσσα στην καθημερινή χρήση, ή στη λογοτεχνία ή γίνεται όργανο συκοφάντησης και κατάκρισης, τέλος όταν επικρατεί ένας διεφθαρμένος τρόπος ζωής ηδονών και απολαύσεων, μοιραία έρχεται η παρακμή, η διάλυση, η πτώση. 

    Βέβαια, μετά την άλωση της Πόλης, και ως τις μέρες μας το ομόδοξον δεν έπαψε να υπάρχει. Συνεχίζει να υφίσταται προς το παρόν τουλάχιστον ανόθευτο από αιρέσεις και από την διαφαινόμενη απειλή του οικουμενισμού. Τα τυπικά της εκκλησίας, οι ακολουθίες, οι ναοδομίες, οι ψαλμωδίες, οι εικονογραφήσεις, διατηρούνται ως τις μέρες μας. Ακόμη και ο τρόπος ζωής των μοναστικών πολιτειών με αποκορύφωση το Άγιον Όρος συνεχίζουν να διατηρούν το Βυζαντινό τυπικό, τελετουργικό.   Δεν πρέπει να προσπερνούμε αδιάφορα και ως αυτονόητα τα τελεσιουργούμενα στους ναούς ή στις μονές. Ζούμε μέσα στο ίδιο εκκλησιαστικό κλίμα, στην ίδια θρησκευτική ατμόσφαιρα που ζούσε  ο Βυζαντινός πρόγονός μας. 

    Επίσης μιλούμε την ίδια γλώσσα έστω και τροποποιημένη. Μπορούμε να κατανοήσουμε, αν μάθουμε τις γραμματοσειρές των βυζαντινών, τα κείμενά τους. Επομένως συνεχίζεται το ομόγλωσσον. Μελετούνται τα σωζόμενα γραμματειακά είδη όχι μόνο εδώ στην Ελλάδα, αλλά και στο εξωτερικό.

        Τα Βυζαντινά Μουσεία διασώζουν χρηστικά αντικείμενα της περιόδου αυτής, υπάρχουν μελέτες που αφορούν τον καθημερινό τρόπο ζωής του πολίτη, οι ιστορικές έρευνες συνεχώς μας δίνουν νέες πληροφορίες για την περίοδο αυτή. Άρα κατά κάποιον τρόπο μας γίνεται γνωστό το ομότροπον, και η διαπίστωση ότι πολλά στοιχεία επιβιώνουν ως τις μέρες μας.

     Συντηρούνται θρύλοι και παραδόσεις με την προσδοκία της ανασύστασης της Αυτοκρατορίας, όπως του μαρμαρωμένου βασιλιά ή την διακοπή της Θείας Λειτουργίας στην Αγιασοφιά την τελευταία ημέρα πριν την άλωση η οποία θα συνεχιστεί όταν θα ελευθερωθεί. Επίσης διατυπώνονται απόψεις που λένε οι η επανάσταση του '21 δεν τελείωσε, θα ολοκληρωθεί όταν η Πόλη γίνει Ελληνική.     Δεν αρκεί η «ανάσταση του μαρμαρωμένου βασιλιά», πρωτίστως προέχει η δική μας προσωπική πνευματική ανάσταση. Δηλαδή μόνο μέσω της συνεχούς ποιοτικής αναβάθμισης του ομόδοξου ως ανόθευτου από αιρέσεις-σχίσματα-εισχώρηση του κοσμικού πνεύματος- της παναίρεσης του οικουμενισμού, του ομόγλωσσου ως συστηματικής πνευματικής καλλιέργειας του λόγου και της λογικής που στην εποχή μας διαστρέφεται και του ομότροπου ως συνειδητοποίηση του άφθαστου μεγαλείου της πολιτισμικής μας κληρονομιάς, των συνηθειών, του τρόπου ζωής και όχι του δυτικότροπου διαφωτιστικού πνεύματος αντίστοιχου τρόπου ζωής και συνηθειών, τότε ως άτομα και ως  σύνολο, ίσως να μπορέσουμε φτάσουμε σε τέτοια πνευματικά επίπεδα, ώστε να κινηθούν οι πνευματικοί και κοσμικοί νόμοι που θα ανοίξουν το δρόμο για την επιστροφή των χαμένων εδαφών. Δηλαδή να γίνει το αντίθετο από ότι έγινε την τελευταία περίοδο της Αυτοκρατορίας.

       

        

ΜΙΚΡΟΤΕΧΝΙΑ : ΕΛΕΦΑΝΤΟΣΤΕΪΝΑ ΑΡΙΣΤΟΥΡΓΗΜΑΤΑ

 ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΥ ΕΛΕΦΑΝΤΟΥΡΓΟΥ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΗ

 

    Τα έργα από ελεφαντοστό ήταν αντικείμενα υψηλής καλλιτεχνικής ποιότητας, τα οποία κατασκευάζονταν αποκλειστικά σε μεγάλα καλλιτεχνικά εργαστήρια της Αυτοκρατορίας : Κωνσταντινούπολη, Ρώμη, Ραβέννα, Μεδιόλανο (Μιλάνο), Αντιόχεια, Αλεξάνδρεια.

    Με τα κατάλληλα εργαλεία, όπως κοπίδια, κοπίδια με λάμες κάθετες προς την λαβή, κόβονταν παράλληλα προς τον άξονα του δοντιού οι πλάκες. Είχαν πάχος από 7 ως 11 χιλιοστά περίπου. Πάνω στην πλάκα σχεδιάζονταν με ειδικά μαχαιράκια το θέμα. Κατόπιν ο καλλιτέχνης με ένα εργαλείο με ίσια κοφτερή λάμα, χάραζε τα περιγράμματα και αφαιρούσε υλικό από το φόντο της παράστασης, ώστε να προβάλλεται το θέμα.

    Υπάρχουν τρεις τρόποι κοπής για την αφαίρεση του υλικού ώστε να αναδειχθεί το κύριο θέμα : 

    1. Κάθετα ως προς την επιφάνεια της πλάκας

    2. Πλάγια ως προς την επιφάνεια της πλάκας. Με το κοπίδι του ο τεχνίτης αφαιρούσε υλικό κόβοντας λοξά, πίσω δηλαδή από το περίγραμμα του θέματος. Με τη σκιά που δημιουργείται με τον τρόπο αυτό στα περιγράμματα δημιουργείται η ψευδαίσθηση του βάθους, παρά το γεγονός οι μορφές δεν είναι ελεύθερες από τον φόντο. 

    3. Σκαλίζοντας βαθιά πίσω από το περίγραμμα του θέματος, το θέμα σχεδόν απελευθερώνεται από το φόντο

 

Στην εικόνα βλέπουμε το λεγόμενο κιβωτίδιο Veroli, του 10ου αι. με μυθολογικά θέματα πάνω στο οποίο έχει εφαρμοστεί η τρίτη μέθοδος κοπής. Η μέθοδος αυτή δημιουργεί μια τρισδιάστατη εντύπωση βάθους, αλλά καθιστά ένα ελαφαντοστέινο έργο πιο ευαίσθητο στα σημεία που έχουν σκαλιστεί, γι' αυτό παρατηρούνται και οι ανάλογες απώλειες. Το κιβωτίδιο βρίσκεται στο Victoria & Alber Museum  του Λονδίνου. 

Λεπτομέρεια παράστασης από το κιβωτίδιο Veroli

 Στα πιο υψηλής ποιότητας μεσοβυζαντινά ελεφαντοστά παρατηρούμε έναν επιτυχή συνδυασμό δεύτερου και τρίτου τρόπου κοπής.

Στην πάνω εικόνα βλέπουμε το λεγόμενο τρίπτυχο  Harbaville 24 εκ. ύψους, με παράσταση Δέσης και Αγίων, μέσα 10ου αι. το οποίο βρίσκεται στο μουσείου του Λούβρου στο Παρίσι. Πρόκειται για ένα υψηλής ποιότητας αριστούργημα μεσοβυζαντινό ελεφαντοστό που συνδυάζει τον δεύτερο και τρίτο τρόπο κοπής. Αναπαρίστανται συνολικά 22 μορφές. 

 

Στο μεσαίο τρίπτυχο, στην άνω ζώνη, στο κέντρο παρατηρούμε τον Χριστό ένθρονο και αριστερά και δεξιά σε στάση Δέησης την Θεοτόκο και τον Άγιο Ιωάννη Πρόδρομο. Στο άνω αριστερό μέρος της Δέησης παριστάνονται δυο στρατιωτικοί άγιοι, ο Θεόδωτος Τήρων (αριστερά) και ο Θεόδωρος Στρατηλάτης (δεξιά). Στο άνω δεξιό μέρος της Δέησης παριστάνονται άλλοι δυο στρατιωτικοί άγιοι, ο Άγιος Γεώργιος (αριστερά) και δεξιά του ο Άγιος Ευστάθιος.

    Κάτω από την Δέηση παριστάνονται από αριστερά προς τα δεξιά : ο Άγιος Ιάκωβος, ο Άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος, ο Απόστολος Πέτρος, ο Απόστολος Παύλος και ο άγιος Ανδρέας.

    Στο αριστερό μέρος του τρίπτυχου σε όρθια στάση παριστάνονται οι μάρτυρες Άγιος Ευστράτιος (αριστερά) και Άγιος Αρέθας (δεξιά) ενώ πάνω από το κεφάλι του Αγίου Ευστρατίου σε κυκλικό μετάλλιο παριστάνεται η προτομή του Αγίου  Μερκουρίου, και πάνω από το κεφάλι του Αγίου Αρέθα η προτομή σε κυκλικό μετάλλιο του Αγίου Θωμά.

    Στο δεξιό μέρος του τρίπτυχου σε όρθια στάση παριστάνονται οι μεγαλομάρτυρες Άγιος Δημήτριος (αριστερά) και άγιος Προκόπιος (δεξιά), ενώ πάνω από το κεφάλι του Αγίου Δημητρίου σε μετάλλιο η προτομή του Αγίου Φιλίππου, και πάνω από το κεφάλι του Αγίου Προκοπίου η προτομή σε μετάλλιο του Αγίου Παντελεήμονος.

Η ΑΠΟΚΡΥΠΤΟΓΡΑΦΙΣΗ ΤΗΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΚΗΣ ΥΠΟΓΡΑΦΗΣ

    

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ  ΧΡΙΣΤΩ ΤΩ ΘΕΩ ΠΙΣΤΟΣ ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΚΑΙ ΑΥΤΟΚΡΑΤΩΡ ΡΩΜΑΙΩΝ ΠΑΛΑΙΟΛΟΓΟΣ

 

 Το νέο χαρακτηριστικό στοιχείο της Ανατολικής Ορθόδοξης Χριστιανικής Αυτοκρατορίας είναι ότι θωρακίστηκε με την πίστη στη θεοπρόβλητη και θεοστήρικτη εξουσία. Ο Αυτοκράτορας πρέπει να ενεργεί «κατά μίμησίν», του Αγίου Τριαδικού Θεού, δηλαδή να διέπεται από φιλανθρωπία και να αντιδρά στα όρια του καλύτερου δυνατού «κατ' οικονομίαν». Με τον τρόπο αυτό η χριστιανική σκέψη ενεργούσε ως φραγμός στον συγκεντρωτικό και απολυταρχικό χαρακτήρα της αυτοκρατορικής εξουσίας. Παράλληλα ενστερνίστηκε καίρια διδάγματα του αρχαίου ελληνικού κόσμου με επίκεντρο την προστασία του ελεύθερου πολίτη, όπως διαμορφώθηκε ως εικόνα της πόλης-κράτους. 

 

     Η παντοδυναμία του Αυτοκράτορα δεν περιορίστηκε μόνο από ηθικούς ή δεοντολογικούς φραγμούς. Υπήρχαν και δρούσαν αντίρροπες πολιτικές δυνάμεις, αλλά και εκδηλώσεις ατομικών πρωτοβουλιών σπουδαίων εκκλησιαστικών προσωπικοτήτων, που αποτελούσαν βασικούς παράγοντες περιορισμού υπέρβασης της αυτοκρατορικής εξουσίας.

        Συνεπώς ο Αυτοκράτορας αφενός έχοντας εσωτερικούς ηθικούς περιορισμούς ως «πιστός εν Χριστώ βασιλεύς», αφετέρου δεχόμενος πιέσεις εξωτερικών παραγόντων, τόσο από πολιτικές δυνάμεις, όσο και από εκκλησιαστικές προσωπικότητες, περιόριζε κατά το ανθρώπινο δυνατόν όποιες σκέψεις για αυταρχική, απολυταρχική, τυραννική εξουσία.

        Παράλληλα, από την οπτική της πολιτικής δράσης,  έπρεπε να διατηρήσει την ρωμαϊκή κληρονομιά, το ρωμαϊκό αυτοκρατορικό ιδεώδες για αποκατάσταση του ρωμαϊκού κράτους στα παλαιά του σύνορα, κάτι που επηρέασε ιδιαίτερα το πολιτικό γίγνεσθαι της  Νέας Ρώμης. Στην πεποίθηση αυτή στηρίχθηκε η αδιάκοπη μέριμνα για κατοχύρωση της οικουμενικής δράσης της αυτοκρατορίας, δηλαδή του «αιώνιου» και «αήττητου» της Αυτοκρατορίας των Ρωμαΐων. 

    Ο επίσημος τίτλος «Αυτοκράτωρ Ρωμαίων», απέκλειε κάθε αμφισβήτηση της ρωμαϊκής εξουσίας, ενώ παράλληλα λειτουργούσε ως εγγυητής του αιωνίου και αήττητου προστάτη της ρωμαϊκής κυριαρχίας, αναβαθμισμένου μέχρι της συντελείας «πιστού εν Χριστώ βασιλέως» τοποτηρητού επί της γης του Θεϊκού θελήματος και ενεργών ως μιμητής του Χριστού.

    Ο καθεδρικός ναός, αφιερωμένος στην Αγία Ειρήνη και η κατοικία του Αρχιεπισκόπου κτίστηκαν κοντά στο αυτοκρατορικό παλάτι. Η χωροταξική διευθέτηση συμβολίζει το νέο θεσμικό πλαίσιο της Αυτοκρατορίας (όπως επίσης «αποκρυπτογραφήθηκε» από τις υπογραφές των Αυτοκρατόρων). Εκκλησία (Ομόθρησκον) και Αυτοκρατορική εξουσία αποτελούν ισότιμους παράγοντες, όσον αφορά τη διασφάλιση της χριστιανικής καθαρότητας της πίστης από εμφιλοχωρούσες αιρέσεις και την πολιτική εν Χριστώ διευθέτηση των ανθρωπίνων υποθέσεων.

ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΟΦΩΝΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΡΩΜΑΪΚΗΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑΣ (ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ)

 Η Γραμματεία διαιρείται σε δυο μεγάλες ενότητες 

Τη Λόγια και τη Δημώδη

Η Λόγια Γραμματεία περιλαμβάνει :

1. Ποίηση : 

1.1 Υμνογραφία : Ψαλμοί-Ύμνοι-Πνευματικές Ωδές, Τροπάριον, Κοντάκιον, Κανόνες.

1.2 Αρχαία λογοτεχνία που συνεχίζεται : Επική ποίηση, Δραματική Ποίηση, Σατυρικό Δράμα, Λυρική Ποίηση, Επιγραμματική, Μυθιστόρημα.

2. Ρητορική : Προγυμνάσματα, Εγκώμια, Επιτάφιοι & Μονωδίες, Ευκαιριακοί Λόγοι, Κάτοπτρον Ηγεμόνος, Εκφράσεις, Παραμυθιτικοί Λόγοι.

3. Επιστολογραφία : Υπηρεσιακές, Ιδιωτικές, Φιλολογικές, Φιλολογικές Ιδιωτικές

4. Θεολογία : Δογματική, Ασκητική, Μυστική, Ερμηνευτική, Σειρές.

5. Φιλοσοφία : Πατερική Ενσωμάτωση, Δογματική Καθαρότητα Ιωάννου Δαμασκηνού, 11ος αι Παλαιολόγια Αναγέννηση

6. Φιλολογία : Αντιγραφή - Συντήρηση - Παράδοση κειμένων της Κλασσικής Αρχαιότητας, Μελέτη Γραμματικής, Μελέτη Σύνταξης, Μελέτη Ορθογραφίας, Κριτική Κειμένων, Λεξικογραφία.

7. Ιστοριογραφία : Χρονικόν, Χρονογραφικόν, Χρονογραφία, Εκκλησιαστική Ιστορια.

8. Αγιολογική Λογοτεχνία : Μαρτυρολόγιο, Συναξάριον, Βίος, Εγκώμια και Λόγοι Παρηγορητικοί, Ψυχωφελείς Διηγήσεις και Αποφθέγματα Πατέρων, Θαύματα, Οράσεις και Οπτασίες.

 

Η Δημώδης Γραμματεία περιλαμβάνει :

1. Επική Ποίηση : Διγενής Ακρίτας, Ακριτικός Κύκλος

2. Πτωχοπροδρομικά - Σπανέας - Γλυκάς

3. Μυθιστόρημα : Καλλίμαχος και Χρυσορροή, Βέλθανδρος και Χρυσάντζα, Λιβιστρος και Ροδάμνη, Φλώριος και Πλατζιαφλώρα, Ιμπέριος και Μαργαρώνα, Αχιλληίδα, Πόλεμος και Τρωάδες, Βυζαντινή Ιλιάδα, Θησηίδα, Απολλώνιος, Το μυθιστόρημα του Αλεξάνδρου.

4. Αλληγορία και Ηθολογία : Λόγος Παρηγορητικός, Διήγησης Βελισσαρίου, Ιστορία Πτωχολέοντος, Η διήγηση του σεβαστοκράτορα Θωμά.

5. Χρονικά - Ιστορικά Τραγούδια - Θρήνοι - Μυθολογική Ποίηση

Συν Θεώ, σε επόμενες αναρτήσεις θα εξετάσουμε καθέναν Γραμματειακό Τομέα χωριστά και με λεπτομέρειες.

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ : ΠΑΝΑΓΙΑ Η ΠΑΡΗΓΟΡΗΤΙΣΣΑ : ΝΟΜΟΣ ΑΡΤΗΣ - ΑΡΤΑ : ΕΝΑΣ ΜΟΝΑΔΙΚΟΣ ΝΑΟΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ ΕΜΠΝΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ

     Η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας Παρηγορήτισσας ή Παρηγορήτριας βρίσκεται στο τέμπλο  Ιερού Ναού που φέρει το όνομά της. Πρόκειται για βυζαντινή εκκλησία του 13ου αι η οποία πιστεύεται ότι ήταν καθολικό μοναστηριού. 

        Η εκκλησία Παρηγορήτισσα γνωστή ως «Αρχόντισσα της Άρτας» βρίσκεται στη δυτική πλαγιά του λόφου Περάνθης.  Θεμελιώθηκε το 1285 από τον Νικηφόρο Α΄ Κομνηνό Δούκα και τη γυναίκα του Άννα Παλαιολογίνα Καντακουζηνή όπως μας πληροφορεί επιγραφή του σώζεται στο υπέρθυρο του ναού. Αρχικά, άρχισε να κατασκευάζεται μικρότερος ναός από τον Δεσπότη Μιχαήλ Β' και τη σύζυγό του Θεοδώρα, κατόπιν Αγία Θεοδώρα πολιούχου της Άρτας, άγνωστου σχήματος, του οποίου την τύχη δεν γνωρίζουμε.

        Οι εξωτερικές διαστάσεις του ναού είναι πραγματικά εντυπωσιακές: Μήκος Δ. πλευράς 22,10μ, μήκος πλάγιων πλευρών 20,27μ, ύψος 20,28μ, εξωτερική διάμετρος τρούλου 7,58μ, ύψος τρούλου 3,50 μ.

 

        Εκείνο το στοιχείο που κάνει μοναδικό το ναό στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, είναι η αρχιτεκτονική έμπνευση και καινοτομία, η οποία γίνεται αντικείμενο μελέτης για τους μηχανικούς που ασχολούνται με τη στατική κτιρίων στα τμήματα του Πολυτεχνείου.  Ο αρχιτέκτονας πρωτομάστορας της εποχής προφανώς θέλοντας αφενός να κρατήσει τον τρούλο που δεσπόζει ψηφιδωτό του Παντοκράτορα ορατό ορατό από την είσοδο, αφετέρου να υπάρχει ευρυχωρία και επαρκής φωτισμός, επινόησε και εφάρμοσε ένα πρωτότυπο ευφυέστατο και ιδιαιτέρως τολμηρό σχέδιο στήριξης του τρούλου. Κατόρθωσε να στηρίξει τον τρούλο με μια εντυπωσιακή μέθοδο, αποφεύγοντας να βάλει κολώνες στο κέντρο του ναού.

Ο αρχιτέκτων και πρωτομάστορας της εποχής, θέλοντας να κρατήσει τον τρούλο- στον οποίο δεσπόζει το ψηφιδωτό του Παντοκράτορα- ορατό από την είσοδο, αλλά και για να υπάρχει ευρυχωρία και επαρκής φωτισμός, επινόησε και εφάρμοσε ένα πρωτότυπο και ιδιαιτέρως τολμηρό σχέδιο στήριξης του τρούλου. Κατόρθωσε να στηρίξει τον τρούλο με μια εντυπωσιακή μέθοδο, αποφεύγοντας να βάλει κολόνες στο κέντρο του ναού....

Διαβάστε όλο το άρθρο: http://www.mixanitouxronou.gr/o-thrilos-tou-protomastora-pou-zilepse-to-epitevgma-tou-voithou-tou-ke-ton-dolofonise-panagia-i-parigoritissa-i-vizantini-ekklisia-tis-artas-me-ton-protoporiako-troulo-pou-eorit

Ο αρχιτέκτων και πρωτομάστορας της εποχής, θέλοντας να κρατήσει τον τρούλο- στον οποίο δεσπόζει το ψηφιδωτό του Παντοκράτορα- ορατό από την είσοδο, αλλά και για να υπάρχει ευρυχωρία και επαρκής φωτισμός, επινόησε και εφάρμοσε ένα πρωτότυπο και ιδιαιτέρως τολμηρό σχέδιο στήριξης του τρούλου. Κατόρθωσε να στηρίξει τον τρούλο με μια εντυπωσιακή μέθοδο, αποφεύγοντας να βάλει κολόνες στο κέντρο του ναού....

Διαβάστε όλο το άρθρο: http://www.mixanitouxronou.gr/o-thrilos-tou-protomastora-pou-zilepse-to-epitevgma-tou-voithou-tou-ke-ton-dolofonise-panagia-i-parigoritissa-i-vizantini-ekklisia-tis-artas-me-ton-protoporiako-troulo-pou-eorite/

Ο αρχιτέκτων και πρωτομάστορας της εποχής, θέλοντας να κρατήσει τον τρούλο- στον οποίο δεσπόζει το ψηφιδωτό του Παντοκράτορα- ορατό από την είσοδο, αλλά και για να υπάρχει ευρυχωρία και επαρκής φωτισμός, επινόησε και εφάρμοσε ένα πρωτότυπο και ιδιαιτέρως τολμηρό σχέδιο στήριξης του τρούλου. Κατόρθωσε να στηρίξει τον τρούλο με μια εντυπωσιακή μέθοδο, αποφεύγοντας να βάλει κολόνες στο κέντρο του ναού....

Διαβάστε όλο το άρθρο: http://www.mixanitouxronou.gr/o-thrilos-tou-protomastora-pou-zilepse-to-epitevgma-tou-voithou-tou-ke-ton-dolofonise-panagia-i-parigoritissa-i-vizantini-ekklisia-tis-artas-me-ton-protoporiako-troulo-pou-eorite/

       Το σύστημα στήριγμα του κεντρικού τρούλου της Παρηγορήτισσας είναι πραγματικά πρωτότυπος και τολμηρότατος, εντυπωσιάζει τον επισκέπτη και κάνει τον ναό μοναδικό στον κόσμο. Το σχέδιο είναι το εξής:

• Σε κάθε γωνία του κεντρικού τετράγωνου χώρου τοποθέτησε από ένα ζευγάρι παραστάδες.
• Πάνω σε αυτές τις παραστάδες τοποθέτησε οριζόντιους προβόλους μπηγμένους στους πλάγιους τοίχους, που αφήνουν ελεύθερο τον χώρο.
• Στις νέες αυτές προβολές τοποθετήθηκε δεύτερος όροφος κιόνων.
• Πάνω στους κίονες στήριξαν καμάρες.
• Τέλος πάνω στις κάμαρες κτίσθηκε ο τρούλος.
  

    Το σύστημα αυτό, λοιπόν, μας δίνει ένα πυραμοειδές σχήμα, που αφήνει ελεύθερο χώρο για φωτισμό και επιπλέον επιτρέπει στον επισκέπτη να βλέπει τον τρούλο από την κεντρική είσοδο. Τα κιονόκρανα φαίνεται να είναι παρμένα από διάφορα κτίρια της Αμβρακίας ακόμα και της αρχαίας Νικόπολης. Κάποιοι από τους κίονες, λόγω του μεγάλου βάρους που σήκωναν έσπασαν και έπεσαν. Σύμφωνα με μια άλλη άποψη, όταν ο Φαϊκ πασάς κατέλαβε την Άρτα προσπάθησε να αποσπάσει από τα μνημεία της Άρτας διάφορα γλυπτά για να στολίσει το τζαμί του. Ανάμεσα στα άλλα θέλησε να αφαιρέσει και κάποιους από τους κίονες στήριξης του τρούλου. Καθώς όμως προσπαθούσαν να τις πάρουν, οι πρόβολοι έσπασαν και σκότωσαν όλους τους ανθρώπους του πασά, μετά από αυτό δεν ξαναπροσπάθησε ποτέ κάτι ανάλογο ο Φαϊκ.

    

         Ο ναός και το όνομα της Παρηγορήτισσας τυλίγεται από έναν εξαιρετικά όμορφο λαϊκό θρύλο: Ο πρωτομάστορας που έκτιζε το ναό ήταν φημισμένος και γι' αυτό περιζήτητος τεχνίτης. Κατά το κτίσιμο του ναού, λοιπόν, χρειάστηκε να λείψει μακριά για πολύ καιρό, καθώς τον είχαν καλέσει για να βγάλει τα σχέδια κάποιας άλλης εκκλησίας, και άφησε στο πόδι του τον βοηθό του. Εκείνος πανέξυπνος, άλλαξε τα σχέδια και η εκκλησία έγινε ασύγκριτα ωραιότερη από ότι είχε αρχικά σχεδιαστεί. Όταν ο πρωτομάστορας γύρισε και είδε το αποτέλεσμα, έσκασε από την ζήλια του. Για να τιμωρήσει τον βοηθό του για την πρωτοβουλία που πήρε, τον κάλεσε στην στέγη για να του δείξει κάποιο λάθος του και τον έσπρωξε από εκεί. Καθώς έπεφτε ο κάλφας όμως πιάστηκε από τον πρωτομάστορα και τον παρέσυρε και εκείνον στην πτώση. Ο λαός πιστεύει ότι τα κουφάρια και των δύο απολιθώθηκαν και σώζονται στο πίσω μέρος της εκκλησίας δύο κοκκινωπές πέτρες. Η Παναγία φανερώθηκε στην μάνα του κάλφα για να την παρηγορήσει για τον άδικο χαμό του γιου της. Έτσι πήρε και ο ναός το όνομά του. 

 

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΤΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΒΛΕΠΕ :  ΕΔΩ

ΚΥΡΙΕ ΕΚΕΚΡΑΞΑ ΠΡΟΣ ΣΕ : ΗΧΟΣ ΠΛΑΓΙΟΣ Δ' (ΣΑΒΒΑΤΟ ΕΣΠΕΡΑΣ)

Το σύντομο «Κύριε εκέκραξα» του πλ. δ΄ σε μέλος από το Αναστασιματάριο του Ιωάννου Πρωτοψάλτου. 

 Ψάλλει ο Δημήτριος Μαντζούρης.

ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΝ ΧΡΟΝΙΚΟΝ : ΕΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΟΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟΣ ΙΣΤΟΧΩΡΟΣ

 

    «Το Βυζαντινόν Χρονικόν ( byzantium.gr), είναι ένας σύντομος οδηγός για το Βυζάντιο. Ο ιστότοπος δεν έχει να κάνει με την ιστορία του Βυζαντίου, γενικά. Το κέντρο βάρους είναι στη σελίδα με τους Βυζαντινούς Αυτοκράτορες παρουσιάζοντας με συνοπτικό τρόπο διάφορες πληροφορίες γύρω από τη ζωή, τη βασιλεία και τα πεπραγμένα τους. 

    Συν τω χρόνω προστίθενται παρουσιάσεις και για άλλες πτυχές της Βυζαντινής ιστορίας όπως για τις Μάχες και, πρόσφατα, εν μέσω καραντίνας κoρονοϊού, για τα Αξιώματα» 

 Η εντός εισαγωγικών, παραπάνω αναφορά ανήκει στον   συντάκτη διαχειριστή του ιστοχώρου  byzantium.gr 

    Μας έκανε ιδιαίτερη εντύπωση το γεγονός ότι από το 306 μ.Χ. που  έγινε αυτοκράτορας ο Μέγας Κωνταντίνος Α' , μέχρι το 1453 ημερομηνία πτώσης της Αυτοκρατορίας με τελευταίο Αυτοκράτορα τον Κωνσταντίνο ΙΑ' Παλαιολόγο, δηλαδή σε χρονικό διάστημα 1147 χρόνων, μετρήσαμε από τη στήλη του ιστολογίου,  92 Αυτοκράτορες. 

    Ερχόμαστε στα νεότερα χρόνια, σύμφωνα με τον κατάλογο της βικιπαίδειας, από το 1822 έως σήμερα 2020, δηλαδή σε διάστημα 198 χρόνων, μετρήσαμε 98 Πρωθυπουργούς-Κυβερνήτες.