Ηρόδοτος Ιστορία : Ουρανία
[8.144.2] πολλά τε γὰρ καὶ μεγάλα ἐστὶ τὰ
διακωλύοντα ταῦτα μὴ ποιέειν μηδ᾽ ἢν ἐθέλωμεν, πρῶτα μὲν καὶ μέγιστα τῶν
θεῶν τὰ ἀγάλματα καὶ τὰ οἰκήματα ἐμπεπρησμένα τε καὶ συγκεχωσμένα,
τοῖσι ἡμέας ἀναγκαίως ἔχει τιμωρέειν ἐς τὰ μέγιστα μᾶλλον ἤ περ
ὁμολογέειν τῷ ταῦτα ἐργασαμένῳ, αὖτις δὲ τὸ Ἑλληνικόν, ἐὸν ὅμαιμόν τε
καὶ ὁμόγλωσσον, καὶ θεῶν ἱδρύματά τε κοινὰ καὶ θυσίαι ἤθεά τε ὁμότροπα,
τῶν προδότας γενέσθαι Ἀθηναίους οὐκ ἂν εὖ ἔχοι.
[8.144.2] Γιατί είναι πολλά και μεγάλα αυτά
που μας εμποδίζουν να το κάνουμε αυτό, έστω κι αν το θέλαμε, πρώτα πρώτα
και πάνω απ᾽ όλα τα αγάλματα και οι ναοί των θεών που πυρπολήθηκαν κι
έγιναν ερείπια, που μας υποχρεώνουν να πάρουμε τη μεγαλύτερη εκδίκηση
που μπορούμε, και πολύ λιγότερο να συνομολογήσουμε συνθήκες μ᾽ αυτόν που
τα έπραξε· και κατόπιν ο ελληνισμός, ένας κόσμος που στις φλέβες του
κυλά το ίδιο αίμα και που μιλά την ίδια γλώσσα κι έχει κοινά τα
λατρευτικά κέντρα των θεών και θυσίες και συνήθειες ίδιες κι
απαράλλαχτες — η προδοσία όλων αυτών θα ήταν αίσχος για τους Αθηναίους.
Λίγο πριν τη μάχη των Πλαταιών, οι Σπαρτιάτες φοβόντουσαν ότι οι Αθηναίοι θα συμβιβάζονταν με τους κατά πολύ ισχυρότερους Πέρσες κι έστειλαν στην Αθήνα απεσταλμένους για να το αποτρέψουν. Έγινε συζήτηση στην εκκλησία του δήμου. Εκεί οι Αθηναίοι απάντησαν ότι παραμένουν ασυμβίβαστοι και σύμμαχοι με τους άλλους νότιους Έλληνες. Η φράση αυτή προέρχεται ακριβώς από την απάντηση των Αθηναίων προς τους Σπαρτιάτες. (Για όποιον θέλει όλο το βιβλίο του Ηρόδοτου στα αρχαία: http://ae-lib.org.ua/texts-c/herodotus__historiae_8__gr.htm .
Οι Περσικοί πόλεμοι απασχόλησαν τους Έλληνες επί 10 χρόνια περίπου (490 - 479 π.Χ.). Από τα τέλη του 6ου αι. οι Πέρσες επιχειρούσαν να επεκτείνουν την κυριαρχία τους προς τη Δύση. Δύναμη ανάσχεσης στα επεκτατικά σχέδια των Περσών η ενότητα και αποφασιστικότητα των Ελληνικών πόλεων-κρατών να αντιμετωπίσουν από κοινού τις Περσικές βλέψεις.
Δόθηκαν τέσσερεις αποφασιστικές μάχες :
1η. 490 π.Χ., Μαραθώνας, νίκη των Αθηναίων με την βοήθεια των Πλαταιέων, με σχέδιο του Μιλτιάδη
2η. 481 π.Χ., Θερμοπύλες - Αρτεμίσιο, δεν κατορθώθηκε η ανακοπή της περσικής προέλασης προς νότιο, η μάχη των Θερμοπυλών τελείωσε με το γνωστό αποτέλεσμα, παράλληλα ο συμμαχικός στόλος Αθηναίων με αρχηγό τον Θεμιστοκλή και Σπαρτιατών με αρχηγό τον Ευρυβιάδη προσπάθησαν να παρεμποδίσουν την απόβαση του περσικού στρατού, οι στόλοι συγκρούστηκαν στο Αρτεμίσιο το βορειότερο ακρωτήριο της Εύβοιας, χωρίς αποτέλεσμα και για τις δυο πλευρές.
3η. 480 π.Χ., Σαλαμίνα, ναυμαχία στο θαλάσσιο στενό της Σαλαμίνας, με νικηφόρο αποτέλεσμα εξαιτίας των ευφυών στρατηγικών σχεδίων του Θεμιστοκλή
4η. 479 π.Χ., η τελική αναμέτρηση, στην ξηρά στις Πλαταιές (βρίσκονταν στα όρια Βοιωτίας και Αττικής), όπου Λακεδαιμόνιοι, Αθηναίοι, Κορίνθιοι, Μεγαρείς, Αιγινήτες, Πλαταιείς και άλλοι με αρχηγό τον βασιλιά της Σπάρτης Παυσανία, έκαμψαν την περσική αντίσταση και υποχρέωσαν σε φυγή τα υπολείμματα των περσικών δυνάμεων. Παράλληλα ο ελληνικός στόλος, με αρχηγούς τον Σπαρτιάτη Λεωτυχίδη και τον Αθηναίο Ξάνθιππο, αντιμετώπισε νικηφόρα στο ακρωτήριο της Μυκάλης (η Μυκάλη είναι χερσόνησος της δυτικής ακτής της Μικράς Ασίας νοτιοανατολικά της Σάμου), τις ναυτικές δυνάμεις των Περσών και πυρπόλησε το στόλο τους.
Η απάντηση που έδωσαν οι Αθηναίοι στους Σπαρτιάτες απεσταλμένους εκείνης της κρίσιμης ιστορικής περιόδου, όπως μας τη διασώζει ο πατέρας της ιστοριογραφίας Ηρόδοτος, δίνει το στίγμα της διαφαινόμενης «ισχύος εν τη ενώσει», όταν συνταυτιστούν οι προϋποθέσεις : του ομόδοξον, ομόγλωσσον, ομότροπον, ομόαιμον. Οι τέσσερεις άξονες όταν αναβαθμιστούν ποιοτικά και γίνουν πραγματική συνείδηση στους πολίτες ως τα μοναδικά πνευματικά όπλα υπεροχής έναντι οποιουδήποτε επίβουλου, τότε τα αποτελέσματα είναι θαυμαστά, γιατί οι κάθε είδους νίκες πρώτα ξεκινούν από το πνεύμα, από την πίστη, από τη θέληση, από την συνταύτιση με τους ομοδόξους, ομογλώσσους, ομοτρόπους και ύστερα παίρνουν σάρκα και οστά στα πεδία όχι μονάχα των μαχών, αλλά και στα διπλωματικά, πολιτικά κ.α. Πράγματι η συμμαχία των ελληνικών πόλεων κρατών, επί τη βάση των τεσσάρων αξόνων, έφερε το νικηφόρο αποτέλεσμα έναντι των Περσών. Όταν όμως υποβαθμιστούν ποιοτικά τότε, έρχεται η παρακμή με τραγικές συνέπειες, όπως ο μετέπειτα Πελοποννησιακός πόλεμος.
Ας έρθουμε στην ιστορική περίοδο της Ανατολικής Ελληνόφωνης Ορθόδοξης Χριστιανική Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, το γνωστό περισσότερο με το όνομα Βυζάντιο. Ποια ήταν τα αίτια της μακροημέρευσής του; Οι ιστορικοί συγκλίνουν στα εξής συμπεράσματα :
1. Η ελληνική γλώσσα, το ομόγλωσσον, κληρονομιά της κλασικής αρχαιότητας αλλά και δημιούργημα των ελληνιστικών βασιλείων του διαδόχου του Μεγάλου Αλεξάνδρου αποτελούσε συνεκτικό κρίκο εκατομμυρίων ανθρώπων ποικίλης φυλετικής, κοινωνικής και θρησκευτικής προέλευσης και εξέφραζε με τον καλύτερο τρόπο την έννοια της πολιτικής συνοχής.
2. Η νέα θρησκεία, το ομόδοξον, με τα εσχατολογικά μηνύματα, τον πλούσιο συμβολισμό, τα κηρύγματα για αγάπη, φιλανθρωπία, την οικουμενικότητά της (και όχι την οικουμενιστικότητα που προωθείται στην εποχή μας) να αγκαλιάζει κάθε άνθρωπο, αποτέλεσε ισχυρότατο παράγοντα πνευματικής συνοχής.
3. Η ρωμαϊκή προέλευση της κρατικής οργάνωσης αποτέλεσε ουσιαστικό παράγοντα του σχηματισμού των πολιτικών και πολιτειακών θεσμών της Αυτοκρατορίας.
4. Συγχώνευση και αφομοίωση των πολιτισμικών παραδόσεων και επιδράσεων του ονομαζόμενου ως «ελληνικού τρόπου» ζωής» όπως εμφανίστηκε στην αρχαία Ελλάδα και συνεχίστηκε κατά την ελληνιστική περίοδο, συγκρότησε μια ενιαία ζωή συνηθειών ,το ομότροπον, κοινή για όλους τους υπηκόους της Αυτοκρατορίας.
Συνεπώς ο χώρος της Αυτοκρατορίας, χώρος συνάντησης εκατομμυρίων ανθρώπων, σταυροδρόμι δοξασιών, διαφορετικών τρόπων ζωής, κράμα πολιτισμών, μετασχηματίστηκε σε μια ενότητα με ενιαίους πολιτειακούς και πολιτικούς θεσμούς, με κοινή γλώσσα, θρησκεία, με κοινές συνήθειες και τρόπο ζωής, συγκροτώντας μια ενιαία ανθρώπινη κοινότητα, υπό την διακυβέρνηση μιας οικουμενικής μοναρχίας στο πρόσωπο του αυτοκράτορα ως «Χριστώ τω Θεώ Πιστόν Βασιλέα».
Οι προαναφερθείσες συνθήκες, είχαν ως αποτέλεσμα, από
το 306 μ.Χ. που έγινε αυτοκράτορας ο Μέγας Κωνταντίνος Α' , μέχρι το
1453 ημερομηνία πτώσης της Αυτοκρατορίας με τελευταίο Αυτοκράτορα τον
Κωνσταντίνο ΙΑ' Παλαιολόγο, η ζωή της Αυτοκρατορίας να έχει διάρκεια 1147 έτη και συνολικά 92 Αυτοκράτορες.
Εύλογα τίθεται το ερώτημα, γιατί διακόπηκε η ζωή της Αυτοκρατορίας; Η απάντηση είναι ότι άλλαξαν οι ποιοτικές συνιστώσες που αφορούν το ομόδοξον, ομόγλωσσον, ομότροπον. Όταν χάνεται η οικουμενικότητα της εκκλησίας και γίνεται οικουμενιστικότητα με κορύφωση την από κοινού Θεία Λειτουργιά στη Αγία Σοφία των Ορθοδόξων με τους Λατίνους λίγο πριν από την πτώση, ή μετατρέπεται το πατερικό εκκλησιαστικό φρόνημα σε κοσμικό, όταν εκχυδαΐζεται η γλώσσα στην καθημερινή χρήση, ή στη λογοτεχνία ή γίνεται όργανο συκοφάντησης και κατάκρισης, τέλος όταν επικρατεί ένας διεφθαρμένος τρόπος ζωής ηδονών και απολαύσεων, μοιραία έρχεται η παρακμή, η διάλυση, η πτώση.
Βέβαια, μετά την άλωση της Πόλης, και ως τις μέρες μας το ομόδοξον δεν έπαψε να υπάρχει. Συνεχίζει να υφίσταται προς το παρόν τουλάχιστον ανόθευτο από αιρέσεις και από την διαφαινόμενη απειλή του οικουμενισμού. Τα τυπικά της εκκλησίας, οι ακολουθίες, οι ναοδομίες, οι ψαλμωδίες, οι εικονογραφήσεις, διατηρούνται ως τις μέρες μας. Ακόμη και ο τρόπος ζωής των μοναστικών πολιτειών με αποκορύφωση το Άγιον Όρος συνεχίζουν να διατηρούν το Βυζαντινό τυπικό, τελετουργικό. Δεν πρέπει να προσπερνούμε αδιάφορα και ως αυτονόητα τα τελεσιουργούμενα στους ναούς ή στις μονές. Ζούμε μέσα στο ίδιο εκκλησιαστικό κλίμα, στην ίδια θρησκευτική ατμόσφαιρα που ζούσε ο Βυζαντινός πρόγονός μας.
Επίσης μιλούμε την ίδια γλώσσα έστω και τροποποιημένη. Μπορούμε να κατανοήσουμε, αν μάθουμε τις γραμματοσειρές των βυζαντινών, τα κείμενά τους. Επομένως συνεχίζεται το ομόγλωσσον. Μελετούνται τα σωζόμενα γραμματειακά είδη όχι μόνο εδώ στην Ελλάδα, αλλά και στο εξωτερικό.
Τα Βυζαντινά Μουσεία διασώζουν χρηστικά αντικείμενα της περιόδου αυτής, υπάρχουν μελέτες που αφορούν τον καθημερινό τρόπο ζωής του πολίτη, οι ιστορικές έρευνες συνεχώς μας δίνουν νέες πληροφορίες για την περίοδο αυτή. Άρα κατά κάποιον τρόπο μας γίνεται γνωστό το ομότροπον, και η διαπίστωση ότι πολλά στοιχεία επιβιώνουν ως τις μέρες μας.
Συντηρούνται θρύλοι και παραδόσεις με την προσδοκία της ανασύστασης της Αυτοκρατορίας, όπως του μαρμαρωμένου βασιλιά ή την διακοπή της Θείας Λειτουργίας στην Αγιασοφιά την τελευταία ημέρα πριν την άλωση η οποία θα συνεχιστεί όταν θα ελευθερωθεί. Επίσης διατυπώνονται απόψεις που λένε οι η επανάσταση του '21 δεν τελείωσε, θα ολοκληρωθεί όταν η Πόλη γίνει Ελληνική. Δεν αρκεί η «ανάσταση του μαρμαρωμένου βασιλιά», πρωτίστως προέχει η δική μας προσωπική πνευματική ανάσταση. Δηλαδή μόνο μέσω της συνεχούς ποιοτικής αναβάθμισης του ομόδοξου ως ανόθευτου από αιρέσεις-σχίσματα-εισχώρηση του κοσμικού πνεύματος- της παναίρεσης του οικουμενισμού, του ομόγλωσσου ως συστηματικής πνευματικής καλλιέργειας του λόγου και της λογικής που στην εποχή μας διαστρέφεται και του ομότροπου ως συνειδητοποίηση του άφθαστου μεγαλείου της πολιτισμικής μας κληρονομιάς, των συνηθειών, του τρόπου ζωής και όχι του δυτικότροπου διαφωτιστικού πνεύματος αντίστοιχου τρόπου ζωής και συνηθειών, τότε ως άτομα και ως σύνολο, ίσως να μπορέσουμε φτάσουμε σε τέτοια πνευματικά επίπεδα, ώστε να κινηθούν οι πνευματικοί και κοσμικοί νόμοι που θα ανοίξουν το δρόμο για την επιστροφή των χαμένων εδαφών. Δηλαδή να γίνει το αντίθετο από ότι έγινε την τελευταία περίοδο της Αυτοκρατορίας.
